شمار مىآيد . « 1 » ابو الاسود در دامن عروة بن زبير بزرگ شد و به همين دليل به « يتيم عروه » معروف گشت . « 2 » ابن حبّان و ابن شاهين او را جزو « ثقات » خود آورده‌اند . « 3 » وى در مصر مسكن گزيد و چند سالى به كار قضاوت پرداخت و در آنجا - چنان كه پيش از اين گفتيم - مغازى عروه را روايت كرد . « 4 » خود وى نيز مؤلف مغازى دانسته شده است . « 5 » چنانچه اين مطلب ابن شاهين را كه « از ابو الاسود حتى ده روايت در مدينه مطرح نيست و اخبار او در مصر انتشار يافته » ، « 6 » بپذيريم ، بايد گفت بيشتر عمر وى در مصر سپرى شده است . ابن حبّان تاريخ وفات او را سال 117 ه . دانسته ، « 7 » اما ديگران اين تاريخ را پس از 130 ه . ياد كرده‌اند . « 8 » 12 . ابو عبد الله مصعب بن ثابت بن عبد الله بن زبير جدّ مصعب بن عبد اللّه ، مؤلف كتاب نسب قريش است كه شرح حال او خواهد آمد ؛ گرچه او را از جهت زهد و عبادت سرآمد دوران خود ناميده و گفته‌اند : در يك شبانه روز هزار ركعت نماز مىخواند ؛ « 9 » اما از نظر علمى در درجهء بسيار ضعيفى قرار دارد ؛ به طورى كه بيشتر علماى اهل سنت ، از جمله : يحيى بن معين ، احمد بن حنبل ، ابو ذرعه ، دارقطنى و

--> ( 1 ) . سير اعلام النبلا ، ج 6 ، ص 150 . ذهبى به پيروى از موسى بن عقبة ، نوفل بن اسود را از مهاجران به حبشه دانسته ؛ اما ابن اسحاق در سيرة النبويه ( ج 1 ، ص 347 ) و ابن سعد ( طبقات الكبرى ، ج 4 ، ص 120 ) اسود بن نوفل را صحيح دانسته‌اند . ( 2 ) . ثقات ، ج 7 ، ص 364 و 365 . ( 3 ) . همان جا و نيز تاريخ اسماء الثقات ، ص 279 . ( 4 ) . دكتر محمد مصطفى اعظمى ، مغازى عروه به روايت ابو الاسود را گرد آورد و مكتب التربية العربى لدول الخليج آن را انتشار داد . ( 5 ) . تاريخ اسماء الثقات ، ص 279 ؛ سزگين ، تاريخ التراث العربى ، ج 2 ، ص 82 . ( 6 ) . همان جا . پذيرش اين مطلب از آن جهت مشكل است كه ابن لهيعه تاريخ ورود او را به مصر سال 136 ه . بيان داشته است . ( ر . ك : تهذيب التهذيب ، ج 9 ، ص 265 ؛ مغازى رسول الله ( ص ) لعروه ، ص 62 ، به نقل از فسوى ، المعرفة و التاريخ ، ج 1 ، ص 682 ) . ( 7 ) . ثقات ، ج 7 ، ص 364 و 365 ، ابن حجر اين تاريخ را اشتباه مسلم و آن را ناشى از خرابى نسخهء كتاب دانسته است . ( ر . ك : تهذيب التهذيب ، ج 9 ، ص 265 ) . ( 8 ) . تاريخ خليفه ، ص 320 ؛ واقدى تاريخ وفات او را در اواخر دولت بنى اميه بيان داشته است ( ر . ك : تهذيب التهذيب ، ج 9 ، ص 265 ) . ( 9 ) . تهذيب التهذيب ، ج 10 ، ص 146 . به نظر مىرسد دربارهء عبادت و زهد آل زبير افراط گونه سخن گفته شده است ؛ مثلا دربارهء عبد الله بن زبير گويند : روز جمعه روزه مىگرفت و جمعهء ديگر افطار مىكرد ؛ و يا اين كه از مكه روزه مىگرفت و در مدينه افطار مىكرد . ( ر . ك : البداية و النهايه ، ج 8 ، ص 369 ) .